Misschien sta je voor een verandering in je werk of relatie. Of misschien verandert er aan de buitenkant juist niet zoveel, maar voel je van binnen steeds duidelijker: ik wil het vanaf hier anders aanpakken.

De herfst is de perfecte tijd om wijsheid uit je groeiervaringen te oogsten. Duidelijker weten wat wel en niet bij je past. Steviger je eigen plek innemen. Minder automatisch aanpassen, controleren of doorgaan op wilskracht. Meer ruimte om je eigen keuzes te maken door los te laten wat jou niet meer dient.

Maar: heel vaak is dat loslaten makkelijker gezegd dan gedaan! Het is van nature namelijk niet onze best ontwikkelde menselijke capaciteit…

Paarden gaan zonder angst de natuurlijke transformatie van het leven aan. Ze accepteren dat dit onzekerheid meebrengt. Ze stappen nieuwsgierig en alert het onbekende tegemoet en laten het oude achter, zonder weerstand tegen verandering. Voor ons mensen is onzekerheid accepteren en loslaten wat bekend is, een stuk moeilijker. Het voelt als verlies van controle. De reden waarom dat zo is, stamt af uit de oertijd! 

Herfst betekent oogsttijd! De de natuur geeft haar schatten prijs.  In het bos kunnen we binnenkort letterlijk van de grond eten: zodra de tamme kastanjes rijp zijn vallen ze uit de boom, en kun je ze zo oprapen. Er zijn tal van recepten waar je ze in kunt verwerken. Zonder verdere bewerking  gepoft, met een beetje zout, zijn het smaakvolle, gezonde, glutenvrije inheemse vervangers van aardappelen met een lichte nootachtige smaak. 

In het leven en in de natuur is er maar één ding zeker: alles verandert continu. Dagen en nachten wisselen elkaar af. De seizoenen veranderen. Ook als mens ben je altijd in ontwikkeling. Je doet ervaringen op, je leert, je groeit. Sommige momenten lijken op elkaar maar ze zijn nooit identiek. Heel gewoon dus eigenlijk, verandering!

Daarom is het eigenlijk best raar, dat we relatief veel moeite hebben met verandering als het gaat om ons persoonlijke leven en gedrag. We neigen er naar liever vast te willen houden aan patronen en gedragingen die onze gewoonte zijn geworden, dan ze los te laten. Zelfs als die gewoontes helemaal niet zo handig of goed voor ons zijn.

Als er iets verandert in hun omgeving, schakelen paarden er zonder aarzelen in mee. Als ze zich onveilig voelen, komen ze direct in beweging. Waarom is het dat paarden dit zo gemakkelijk doen, terwijl onze eerste menselijke reactie op verandering meestal juist weerstand is?

De oorzaak hiervan gaat terug naar de oertijd.

Paarden zijn net als wij zoogdieren en kuddedieren. Net als mensen zogen ze hun jonggeborenen. Ze hebben net als wij sterke behoefte aan sociaal contact en kunnen in hun eentje minder gemakkelijk en minder lang overleven. Het grote verschil tussen mensen en paarden is dat paarden van nature alleen planten eten, en dat andere dieren op hen jagen als bron van voedsel.

De overlevingskansen van het paard hangen dus af van zijn bereidheid en vermogen om binnen een seconde alles los te laten en weg te sprinten voor een roofdier.

Vluchten is voorkeursreflex

“Born to Run” dus! Paarden kunnen in heel korte tijd hoge snelheid opbouwen. Vluchten is hun voorkeursreflex zodra ze spanning voelen. Het aandachtsvermogen van het paard is er op ingesteld om uitsluitend in het hier en nu te zijn. Ze zijn niet bezig met wat er gisteren gebeurde of wat ze morgen te wachten staat. Anders raken ze in dit moment teveel afgeleid om gevaar op te merken.

Daarbij accepteren ze het feit dat ze weinig controle hebben over hun omgeving en dat deze continu verandert. Het geeft ze des te meer flexibiliteit en die hebben ze nodig om zo goed mogelijk te overleven. Dit heeft paarden een enorm succesvolle soort gemaakt. Ze bestaan al zo’n 60 miljoen jaar langer dan onze eerste rechtoplopende menselijke voorouders. Fysiek hebben ze sindsdien wel wat aanpassingen ondergaan maar in de basis zijn ze weinig veranderd.

tail grottekening van een jager die vanaf de paardenrug met pijl en boog op een hert schiet, Newspaper Rock, Utah (c) Joe Taylor

Wij mensen zijn sinds het moment dat we uit de bomen kwamen en rechtop gingen lopen, één van die jagers. Wij zijn omnivoren, we eten niet alleen planten maar ook vlees. Hoewel we tegenwoordig een bewuste keuze kunnen maken of we wel of geen dieren eten, is onze spijsvertering in staat om zowel planten als dierlijke eiwitten te verteren.

Hoewel de moderne mens dat eiwit veelal bij de supermarkt of slager koopt, moesten we er relatief gezien nog maar vrij kort geleden met onze stamgenoten voor op jacht. Daarbij hoort een noodzaak om bewust bezig te zijn met het verleden en de toekomst: we moeten onze jaagpoging van gister immers analyseren, en vertalen in een plan, om te zorgen dat zo’n hert, rund of paard ons morgen niet wéér ontsnapt. Ons geheugen is beter ingericht om ervaringen uit het verleden bewust te kunnen herbeleven, dan dat van vluchtdieren. 

Vecht- en weerstandreflex

De voorkeursreflex van jagende soorten, wanneer de spanning oploopt, is niet vluchten, maar juist vechten: grijpen en weerstand bieden. In plaats van loslaten en wegrennen, ballen we ons lichaam om kracht te zetten voor een aanvallende sprong, en trekken onze spieren in een grijpreflex samen.

Het succes van de jacht hangt immers af van de mate waarin een jager letterlijk en figuurlijk vasthoudend kan zijn. Aan het plan, aan de controle, en aan onze prooi. Ook tijdens groot ongemak, zoals een prooidier van meer dan 500 kilo dat op hoge snelheid allerlei sprongen maakt om te proberen die jager van zich af te schudden.

Met andere woorden: Born to Hang On! Het is deze oerreflex van schrap zetten, vasthouden en weerstand te bieden, die onze eerste reactie is wanneer er spanning oploopt – zodra we bijvoorbeeld onzeker worden over wat we kunnen verwachten. Dit is waarom we ons al gauw reflexmatig verzetten tegen verandering, want dat maakt dat we minder controle voelen. En dat we automatisch grijpen naar onbewuste keuzes en gedragingen die ons eerder beschermd hebben, ook als die in de huidige situatie niet productief en handig zijn. Zelfs als ze veel onprettiger zijn, dan gewoon accepteren dat dingen niet hetzelfde blijven.

Emotionele fitness betekent bewust kunnen kiezen

Die oerreflex van in de weerstand schieten is een enorm krachtig overleefmechanisme. Ook in de moderne tijd hebben we hem nog steeds af en toe nodig. Want uiteraard zijn niet alle veranderingen per sé even wenselijk of goed. Maar vasthouden moet een bewuste keuze zijn, geen onbewuste reflex. De mate waarin we slagen om niet automatisch in deze oerreflex te schieten in onze reacties, bepaalt in hoge mate de kwaliteit van onze levens en relaties.

Soepel omgaan met verandering is een vaardigheid die je kunt leren. Daarvoor is onder andere compassie nodig voor het oerwezen in onszelf. We kunnen die overleefreflexen namelijk niet uitzetten. We kunnen er wél handiger mee leren schakelen. Dat is een vorm van ‘emotionele fitness’ waar het natuurlijk gedrag van paarden een geweldige leermeester in is. 

 In coachingsoefeningen met paarden leren we om bewust aanwezig te zijn wanneer dingen veranderen en beter vanuit bewuste keuze te reageren in het moment.

Josselien Janssens
Eponaquest® Opleidingscoordinator 

Dus sta je op een transformatiepunt in je leven? Voel je van binnen dat het tijd is om iets te veranderen, of doet er zich verandering voor van buitenaf? Dan is dit programma het mooiste cadeau dat je jezelf kunt geven.

Paardenervaring is niet noodzakelijk om mee te doen. Je kunt het hele jaar door instromen. De eerstvolgende NOW workshop is van vrijdag 30 oktober tot en met zondag 1 november a.s. en staat in het teken van herfst en transformatie.